Zadzwoń: +48 508 017 683
            wet.kontakt@amerlab.pl
poniedziałek - czwartek 8-17
piątek 8-14

Badanie kleszcza nie ma uzasadnionych podstaw medycznych, ponieważ lekarz „nie leczy kleszcza” tylko pacjenta. Nie jest to także medyczne badanie diagnostyczne (!), tylko badanie mające na celu wykrycie materiału genetycznego danych gatunków patogenów.

Jednakże, przy zachowaniu pewnych standardów dotyczących zarówno (1) miejsca wykonania badania, (2) sposobu jego przeprowadzenia, (3) wyboru gatunku wykrywanych patogenów oraz, a może przede wszystkim (4) umiejętnej interpretacji wyników uwzgledniającej (5) ryzyko zakażenia oraz (6) stan kliniczny pacjenta ma istotną wartość poznawczą.

1. Miejsce wykonania badania
Badanie kleszcza (w rozumieniu próbki materiału biologicznego, pochodzącej od kleszcza) polega na potwierdzeniu lub wykluczeniu obecności w jego organizmie materiału genetycznego patogenów, którymi może podczas pasożytowania zarazić swoich żywicieli, w tym także człowieka. Ze względu na specyfikę stosowanej metody oraz możliwość uzyskiwania wyników fałszywie pozytywnych lub fałszywie negatywnych, badanie powinno być wykonane w laboratorium mającym doświadczenie w tego rodzaju działalności. Nie powinna to być placówka przypadkowa, bez doświadczonego zaplecza naukowo-badawczego.

2. Sposób wykonania badania
Technika molekularna, którą wykorzystuje się do badania kleszcza, charakteryzuje się określoną czułością i swoistością. Podczas jej wykonywania należy zachować warunki zapobiegające kontaminacji próbki oraz inhibicji reakcji. Pozwala to na uzyskanie wyników wiarygodnych i powtarzalnych, najlepiej potwierdzonych metodą sekwencjonowania. Przyczyną wyników fałszywie pozytywnych i negatywnych może być niewłaściwa procedura badawcza wdrożona w laboratorium prowadząca do np. zanieczyszczenia materiału biologicznego (próbki kleszcza) lub obecności czynników hamujących proces badawczy czy zbyt mała reprezentatywność badanej próby biologicznej oraz błędy w izolacji materiału genetycznego.

3. Dobór gatunków wykrywanych patogenów w kleszczu
Przed rozpoczęciem badania kleszcza należy określić kierunek badania czyli dokonać wyboru gatunków patogenów, których obecność materiał genetycznego ma być wykryta lub wykluczona. Należy wziąć przede wszystkim pod uwagę informacje dotyczące zróżnicowanej częstości zakażeń kleszczy na różnych obszarach i wynikające z tego ryzyko zakażenia żywicieli przez te pasożyty. Niepotrzebnym i błędnym jest przekonanie, iż należy wykonać badania kleszcza „na wszystkie patogeny”. Zdarza się także, że wykonywane są badania w kierunku patogenów, które nie występowały na obszarze, z którego pochodziły kleszcze, a także pozytywne wyniki badań, w których wykryto patogeny nigdy w kleszczu nie występujące. Takie podejście nie ma wielkiego lub żadnego wręcz znaczenia naukowo - poznawczego, a przede wszystkim generuje wysokie koszty usługi.

4. Interpretacja wyników badania kleszcza
O wartości uzyskanego wyniku badania kleszcza decyduje właściwa interpretacja wyniku, dlatego też na wyniku badania powinien zostać umieszczony dokładny opis wykrytych markerów zakażeń, co w odniesieniu do ryzyka zakażenia oraz stanu klinicznego pacjenta może przyczynić się, w razie konieczności, do usprawnienia procesu diagnostycznego pacjenta w kierunku chorób odkleszczowych.

Należy bezwzględnie wziąć pod uwagę następujące sytuacje: (5) ryzyko zakażenia - wynik pozytywny badania kleszcza nie jest jednoznaczny z faktem, że musiało dojść do zakażenia pacjenta. Aby doszło do zakażenia kleszcz musi pasożytować przez określony czas, istotne są także czynniki wpływające na zróżnicowaną podatność pacjentów na zakażenie (6 stan kliniczny pacjenta - wiek, dysfunkcje układu immunologicznego, choroby współistniejące o etiologii zakaźnej i niezakaźnej).

Jednakże informacja, że wynik badania kleszcza jest pozytywny może spowodować, że pacjent będzie z większą starannością obserwował ewentualne objawy mogące wskazywać na zakażenie patogenami chorób odkleszczowych, co z kolei może usprawnić proces diagnostyczny i przyspieszyć podjęcie skutecznej terapii.

Warto dodać, że stwierdzenie obecności materiału genetycznego patogenu w organizmie pacjenta, nie w każdym przypadku jest jednoznaczne z zakażeniem prowadzącym do rozwoju procesu chorobowego. Zdarzają się sytuacje, w których można wykryć materiał genetyczny martwych patogenów (test nie ulega tzw. negatywizacji). Dlatego też, podczas diagnostyki medycznej, do potwierdzenia zakażenia uwzględnia się zróżnicowane markery diagnostyczne w odniesieniu do stanu klinicznego pacjenta.

Wynik negatywny badania kleszcza nie wyklucza możliwości zakażenia patogenami chorób odkleszczowych. Wynik negatywny oznacza, że w badanej próbce materiału biologicznego nie wykryto materiału genetycznego patogenu (dlatego tak ważna jest wiedza dotycząca sposobu i miejsca izolacji DNA/RNA z kleszcza oraz wykonanie badań z kilku reprezentatywnych próbek). Istnieje także możliwość wykonania badania jednego kleszcza, podczas gdy pasożytowało ich kilka i nie były zauważone przez pacjenta. W sytuacji gdy istnieje konieczność zbadania kilku kleszczy pasożytujących na jednej osobie, można wykonać badanie próbek spulowanych, znacznie ograniczając koszt badania.

Podsumowując:

Badanie kleszcza ma wartość naukowo-poznawczą, ale jedynie przy uwzględnieniu patogenezy chorób odkleszczowych (okresu okienka serologicznego, objawów klinicznych). Może także wpłynąć na lepszą współpracę pacjenta z lekarzem w procesie diagnostycznym (pacjent będzie dokładniej obserwował miejsce pasożytowania kleszcza, pojawiające się być może nie obserwowane wcześniej objawy kliniczne, których nie zbagatelizuje tylko wróci po pomoc do swojego lekarza), co niewątpliwie przyczyni się do usprawnienia procesu diagnostycznego i skuteczniejszej terapii. Uchroni to także pacjenta przed szukaniem alternatywnych metod diagnostycznych nie mających nic wspólnego z udokumentowaną wiedzą medyczną, a bazujących na niewiedzy i ignorancji.
Podjęcie decyzji o ewentualnym badaniu kleszcza i możliwości przydatności/wykorzystania tej wiedzy w procesie diagnostycznym wymaga indywidualnego podejścia do każdego pacjenta czy sytuacji, w której się znajduje.

Opracowanie: zespół AmerLab